Phù điêu và tranh ngoài trời: nắng mưa làm gì với chúng

Ba bài trước nói treo tranh và phù điêu nặng, tỉ lệ với ánh sáng, và cách lau giữ tranh đồng phù điêu. Bài này nói khi đưa chúng ra ngoài: hiên, sân, tường rào, ban công.

Ngoài trời thì tuổi thọ tính theo mùa chứ không theo năm. Biết trước điều đó thì chọn đúng và đỡ tiếc.

Thời tiết làm gì

• Nắng làm phai màu và giòn lớp phủ — đây là tác nhân mạnh nhất ở xứ mình.
• Mưa và ẩm làm gỉ kim loại, mục gỗ, bong sơn.
• Nóng lạnh luân phiên làm vật liệu co giãn, lâu ngày sinh nứt.
• Gió mang bụi và cát mài mòn bề mặt rất chậm mà rất chắc.
• Vùng gần biển thì muối trong không khí ăn kim loại nhanh hơn nhiều.

Vật liệu chịu được tới đâu

• Đá và bê tông chịu tốt nhất, nhưng nặng và có thể bám rêu.
• Gốm nung già chịu mưa nắng khá; gốm men mỏng thì dễ rạn.
• Đồng và hợp kim đổi màu theo năm — nhiều người thấy đẹp, đó là lớp gỉ tự nhiên.
• Sắt phải sơn phủ và sơn lại định kỳ, không thì gỉ ăn từ mép vào.
• Gỗ ngoài trời cần loại chịu được thời tiết và vẫn phải chấp nhận nó sẽ nứt.
• Tranh giấy, tranh vải, ảnh in thì không hợp ngoài trời, dù có khung kính.

Chỗ đặt quyết định một nửa

1. Dưới mái hiên kéo dài tuổi thọ gấp nhiều lần so với phơi trần.
2. Tránh mặt tây nếu được — nắng chiều gay gắt nhất.
3. Tránh chỗ nước mưa từ mái dội thẳng xuống.
4. Tránh sát mặt đất: nước bắn lên mang theo đất và làm chân ẩm quanh năm.
5. Chừa khe thoáng phía sau để nước không đọng giữa vật và tường.

🔴 Gắn lên tường ngoài

• Dùng vít và nở chống gỉ — vít thường gỉ đứt sau vài mùa mưa, và vật rơi xuống là tai nạn.
• Tường ngoài thường yếu hơn mình tưởng, nhất là tường rào cũ; hỏi thợ với vật nặng.
• Không treo trên lối người qua lại hoặc trên chỗ trẻ chơi.
• Không gắn ra ngoài lan can ban công, rơi từ trên cao là chuyện nghiêm trọng.
• Kiểm lại sau mỗi mùa mưa bão: lay nhẹ xem có lỏng không.
• Vật rất nặng thì đặt trên bệ dưới đất, an toàn hơn treo.

Đặt trong sân vườn

• Nền phải phẳng và cứng, đất mềm thì lún nghiêng sau mùa mưa.
• Tránh dưới tán cây rụng lá nhiều — lá mục giữ ẩm và làm ố mặt.
• Xa vòi tưới và đầu phun, nước tưới hằng ngày hại hơn nước mưa theo mùa.
• Chừa lối để lau dọn quanh vật, nếu không thì vài tháng là bỏ mặc.
• Đèn chiếu thì dùng loại dùng được ngoài trời và do thợ lắp.

Bảo dưỡng theo mùa

• Trước mùa mưa: kiểm vít, kiểm lớp sơn, xử lý chỗ hở.
• Sau mùa mưa: rửa bụi và rêu, lau khô, xem có chỗ nào ngấm nước.
• Sơn phủ lại theo chu kỳ mà nhà sản xuất khuyến cáo, đừng đợi tới lúc bong hẳn.
• Rêu trên đá thì tuỳ mình thích — giữ cũng được, nhưng cọ sạch nếu ở chỗ người hay chạm.
• Làm chung với đợt dọn nhà theo mùa cho đỡ phải nhớ riêng một việc.
• Ghi lại ngày bảo dưỡng, vài lần là biết nhịp phù hợp với nhà mình.

Nhà ven biển và vùng gió mạnh

• Kim loại hỏng nhanh hơn hẳn — chọn vật liệu chịu mặn hoặc chấp nhận thay thường xuyên.
• Rửa nước ngọt định kỳ giúp giảm muối bám, việc này đơn giản mà hiệu quả.
• Vật treo ở vùng gió mạnh phải gắn chắc hơn mức bình thường, và hạ xuống khi có bão.
• Đừng tiếc món đã mục chân gắn: một vật rơi trong gió bão có thể gây thương tích.

Khi đã xuống cấp

• Nứt nhỏ thì trám và phủ lại sớm, để lâu là nước vào và nứt tiếp.
• Bong mảng lớn hoặc lỏng chân gắn thì hạ xuống, đừng để treo chờ.
• Phai màu là bình thường ngoài trời — sơn lại được với một số loại, hỏi trước khi tự sơn.
• Món có giá trị thì đừng để ngoài trời; đưa vào trong và thay bằng thứ chịu được.
• Chụp ảnh lúc mới đặt để sau này so được nó đã đổi thế nào.

Chọn cho đúng ngay từ đầu

Hỏi người bán một câu rất đơn giản: món này đặt ngoài trời được không, và bao lâu thì phải bảo dưỡng. Người bán biết hàng sẽ trả lời được ngay.

Và nếu câu trả lời là "để đâu cũng được, không cần chăm gì" thì nên hỏi kỹ hơn — không có vật liệu nào ngoài trời mà không cần chăm gì cả.

Câu hỏi thường gặp