Vật khí bị sứt, nứt hay vỡ: sửa, giữ hay thôi

Hai bài trước nói lịch chăm vật khí và cách ghi chép bộ sưu tập. Bài này nói tình huống ai giữ đồ lâu cũng gặp: một món bị rơi, bị sứt, hoặc nứt một đường.

Nói ngay điều quan trọng nhất: trang này không khẳng định một món bị mẻ thì "mất linh" hay "xui". Đó là chuyện niềm tin của mỗi người, và không ai kiểm chứng được. Phần dưới đây chỉ nói thứ kiểm được: món đó còn dùng được không, có sửa được không, và sửa có đáng không.

Xem mức hỏng trước đã

1. Sứt mép nhỏ, không ảnh hưởng hình dáng — phần lớn trường hợp cứ để vậy.
2. Nứt xuyên thân là chuyện khác: món đó yếu đi thật và có thể vỡ tiếp khi va chạm.
3. Vỡ rời thành mảnh — cân nhắc sửa hay thôi, tuỳ giá trị và tuỳ ý mình.
4. Gãy phần chịu lực ở món đứng (chân, đế, cổ tượng) thì không nên tiếp tục trưng nếu chưa gia cố.
5. Chụp ảnh ngay khi vừa hỏng, đủ các mặt — sau này cần thì có.

Sửa thì sửa bằng gì

• Hỏi trước khi dán: keo sai loại làm ố vết dán và sau này không gỡ ra được để sửa lại cho đúng.
• Đá và gốm dán được, nhưng vết dán luôn còn thấy — ai hứa "như mới" thì nên hỏi kỹ.
• Đồ đồng thì hàn được, việc của thợ có nghề, không phải việc tự làm.
• Gỗ nứt theo thớ thường vá được và khá bền.
• Đừng mài lại toàn bộ bề mặt để giấu vết mẻ — mài xong món khác hẳn và thường xấu hơn.
• Món có giá trị thì mang tới người có nghề, đừng thử nghiệm trên chính món đó.

Sửa có làm mất giá trị không

Phần này người mua bán hay né, nên nói thẳng:

• Với món để trong nhà ngắm: sửa gọn thì hầu như không sao, món vẫn đẹp và vẫn dùng được.
• Với món sưu tầm hoặc món có giá trị thị trường: vết sửa thường làm giảm giá, và sửa vụng còn giảm mạnh hơn để nguyên.
• Nếu định bán lại thì hỏi người mua tiềm năng trước khi sửa — có người thích nguyên trạng hơn.
• Bán lại thì phải nói rõ đã sửa. Giấu là gian, và người trong nghề nhìn ra.

Giữ nguyên cũng là một lựa chọn

• Nhiều món mẻ nhẹ trông vẫn tốt, và vết đó thành dấu của thời gian sống trong nhà mình.
• Xoay mặt mẻ vào trong là cách đơn giản nhất, không tốn gì.
• Đổi chỗ đặt: từ chỗ nhìn gần sang chỗ nhìn xa.
• Đừng vội quyết trong lúc đang tiếc — để vài hôm rồi nhìn lại, quyết sẽ khác.

Món được tặng bị hỏng

• Có nên nói với người tặng không — tuỳ quan hệ; phần lớn người tặng không muốn mình áy náy.
• Đừng vội mua món giống hệt để thay rồi giả như không có chuyện gì; nếu bị phát hiện thì khó xử hơn nhiều.
• Món kỷ niệm thì giá trị nằm ở câu chuyện, không nằm ở việc nó còn nguyên vẹn.
• Sửa rồi vẫn bày là cách nhiều người chọn, và thường là cách đúng.

Khi nên thôi

• Vỡ vụn nhiều mảnh mà món không phải đồ kỷ niệm — sửa tốn hơn giá trị.
• Mảnh sắc, không đứng vững mà nhà có trẻ nhỏ: an toàn đi trước.
• Sửa xong vẫn phải nâng niu từng ngày thì món đó đã hết là đồ dùng.
• Bỏ đi không phải là chuyện phải day dứt; đồ vật có tuổi thọ của nó.

Xử lý mảnh vỡ cho an toàn

1. Mang găng và dép kín mũi khi dọn; mảnh đá và gốm rất sắc.
2. Dùng chổi và ky, không dùng tay không, kể cả mảnh lớn.
3. Mảnh nhỏ li ti thì dùng khăn ướt lau, chúng găm vào chân rất lâu sau mới thấy.
4. Bọc kín trước khi bỏ: gói giấy dày, dán băng, ghi rõ bên ngoài — cho người thu gom rác khỏi bị thương.
5. Giữ lại một mảnh nếu món đó là kỷ niệm; nhiều người thấy vậy nhẹ lòng hơn bỏ hết.

Phòng cho lần sau

• Món nặng đặt thấp, món nhẹ mới để cao.
• Đế chống trượt dưới món đứng trên mặt kính hoặc mặt đá bóng.
• Tránh mép bàn và lối đi — phần lớn tai nạn là do vướng tay áo hay khuỷu tay.
• Dọn nhà và lau bụi là lúc đồ hay vỡ nhất: bê hai tay, đặt xuống trước khi lau chỗ đó.
• Chuyển nhà thì gói riêng từng món, và tự cầm theo món quý thay vì để trong thùng chung.

Một món đồ hỏng là chuyện tiếc, không phải chuyện phải sợ. Quyết định nên dựa vào giá trị thật của món đó với mình — chứ không phải vào lời của ai bán món thay thế.

Câu hỏi thường gặp